အာဆီယံခေါင်းဆောင်မှု လမ်းဆုံလမ်းခွသို့ ရောက်လာသော မြန်မာ့ပြဿနာ

၂၀၂၁ ခုနှစ် မြန်မာနိုင်ငံတွင် စစ်အာဏာသိမ်းမှု တကျော့ပြန် ဖြစ်ပွားစဉ် နိုင်ငံတကာအသိုက်အဝန်း၏ တုံ့ပြန်ဆောင်ရွက်မှုများသည် ၁၉၈၈ ခုနှစ် စစ်အာဏာသိမ်းမှုဖြစ်ပွားချိန်က တုံ့ပြန်မှုများနှင့်ကွဲပြားခဲ့သည်။ ဤတစ်ကြိမ် မြန်မာ့ပြဿနာကို ဦးဆောင်ကိုင်တွယ်ဖြေရှင်းရန် ကုလသမဂ္ဂကို ဗဟိုပြုခြင်းထက်၊ အာဆီယံ အသင်းကြီးကို ဗဟိုပြုလာကြသည်ကို ကုသလမဂ္ဂလုံခြုံရေးကောင်စီအပါအဝင် နိုင်ငံတကာအစိုးရများ၏ အာဆီယံ “တူညီဆန္ဒ ၅ရပ်” ကို ဝိုင်းဝန်းထောက်ခံခဲ့ကြခြင်းက ထင်ရှားသည်။ တနည်းအားဖြင့် အာဆီယံ ဗဟိုပြု (ASEAN Centrality) မူဝါဒနှင့်အညီ အာဆီယံဦးဆောင်ဖြေရှင်းရေးယန္တရား တည်ဆောက်ခဲ့သည်။

အာဆီယံအသင်းကြီးအနေဖြင့်လည်း မင်းအောင်လှိုင်၏ စစ်အာဏာသိမ်းမှုသည် အာဆီယံပဋိညာဉ်                စာတမ်းပါ အခြေခံမူများကို ဖောက်ဖျက်ခဲ့သည်ဟု သတ်မှတ်ခဲ့ကြပြီး၊ မြန်မာ့ပြဿနာကို အာဆီယံဗဟိုပြုမှု မူဝါဒအရ ဦးဆောင်ကိုင်တွယ်ဖြေရှင်းရန် အလျှင်အမြန် တုံ့ပြန်ဆောင်ရွက်ခဲ့သည်။ ၂၀၂၁ ခုနှစ် ဧပြီလ ၂၄ ရက်တွင် အာဆီယံခေါင်းဆောင်များ အရေးပေါ်အစည်းအဝေးကျင်းပခဲ့ပြီး၊ “တူညီဆန္ဒ ၅ ရပ်” ချမှတ်ခဲ့ခြင်းသည် အာဆီယံ၏ ဦးဆောင်မှုကို ပြသလိုက်ခြင်းဖြစ်သည်။ 

ထိုအချိန်ကတည်းက တူညီဆန္ဒ ၅ ရပ်သည် အာဆီယံ၏  မြန်မာ့အရေး ဖြေရှင်းမည့် အခြေခံမူများ ဖြစ်လာရုံမျှမက၊ ကုလသမဂ္ဂ၊ ဥရောပသမဂ္ဂ၊ အမေရိကန်၊ အင်္ဂလန်၊ ကနေဒါ၊ တရုတ်၊ ရုရှား၊ အိန္ဒိယ၊ ဂျပန်၊ တောင်ကိုရီးယား၊ နော်ဝေ၊ ဆွီဒင်၊ ဒိန်းမတ်၊ ဖင်လန် စသည့် ကမ္ဘာ့အရှေ့နှင့် အနောက်ခြမ်း နိုင်ငံများအားလုံးက လက်ခံထားသော ပြဿနာဖြေရှင်းရေး ယန္တရား ဖြစ်လာသည်။ တနည်းအားဖြင့် မင်းအောင်လှိုင်ကို လက်ခံသောနိုင်ငံများနှင့် ဆန့်ကျင်သောနိုင်ငံများအားလုံး တူညီဆန္ဒ ၅ ရပ်ကို ထောက်ခံကြသည့် ဘုံရပ်တည်ချက် သဘောထား ရှိကြသည်။ 

ထို့ကြောင့် အာဆီယံသည် တူညီဆန္ဒ ၅ ရပ် အကောင်အထည်ဖော်ရန် ပို၍တာဝန်ကြီးမားလာခဲ့ပြီး၊ မင်းအောင်လှိုင် လိုက်နာအကောင်အထည်ဖော်ရန် လွန်ခဲ့သော နှစ်များအတွင်း နည်းလမ်းမျိုးစုံဖြင့် ကြိုးပမ်းဆောင်ရွက်ခဲ့သော်လည်း မအောင်မြင်ခဲ့ပါ။ ထိုကဲ့သို့ မအောင်မြင်ရခြင်းသည် မင်းအောင်လှိုင်၏ ဆန့်ကျင်မှု တစ်ခုတည်းကြောင့် မဟုတ်ဘဲ၊ အာဆီယံအသင်း၏ အားနည်းချက်များကြောင့်ဟု သုံးသပ်မှသာ မျှတမှန်ကန်ပေလိမ့်မည်။ 

အကြောင်းမှာ တူညီဆန္ဒ ၅ ရပ် အကောင်အထည်မဖော်နိုင်လျှင် မည်ကဲ့သို့ အရေးယူဆောင်ရွက်ရမည် ဆိုသည့် တိကျသော မူဝါဒများနှင့် နည်းဥပဒေများ အာဆီယံအသင်းကြီးတွင် ရှိမနေဘဲ၊ ထိပ်သီးအစည်းအဝေးတွင် ခေါင်းဆောင်များ၏ အဆုံးအဖြတ်အတိုင်း ဆောင်ရွက်ရန်ကိုသာ အားပြုခဲ့ကြသည်။ ထို့ကြောင့် အာဆီယံခေါင်းဆောင်များအားလုံး တညီတညွတ်တည်း (Consensus) သဘောထားရရှိမှသာ အရေးယူဆောင်ရွက်နိုင်မည့် အခြေအနေတွင် မြန်မာ့ပြဿနာ ဖြေရှင်းနိုင်ခြင်းမရှိဘဲ ရှေ့မတိုးနောက်မဆုတ် ရှိနေခဲ့သည်။ 

အာဆီယံခေါင်းဆောင်များသည် အဖွဲ့ဝင်မြန်မာနိုင်ငံတွင် စစ်အာဏာသိမ်းမှုအရေး ဖြေရှင်းရန် ကြိုးပမ်းနေစဉ် မြန်မာပြဿနာထက် ပို၍ကြီးမားပြီး အာဆီယံအသင်းကြီး၏ စည်းလုံးညီညွတ်မှုကို သက်ရောက်မှုများရှိခဲ့သော ရုရှား- ယူကရိန်း စစ်ပွဲ၊ အစ္စရေး- ဂါဇာစစ်ပွဲနှင့် အမေရိကန်- အီရန် စစ်ပွဲများ ဆက်တိုက်ကြုံတွေ့လာရသည်။ ထို့အပြင် စစ်ဖြစ်ပွားခြင်းမရှိသော်လည်း အဖွဲ့ဝင်နိုင်ငံများနှင့် ဖြစ်ပွားနေသည့် တောင်တရုတ်ပင်လယ်အတွင်း တရုတ်နိုင်ငံ၏ ဩဇာချဲ့ထွင်လွှမ်းမိုးမှုကိုလည်း တိုး၍ ရင်ဆိုင်လာရသည်။ 

ထိုစစ်ပွဲများသည် အမေရိကန်၏ပြိုင်ဘက် ရုရှားနှင့် တရုတ်နိုင်ငံတို့ကို ပိုမိုနီးကပ်သွားစေခဲ့ပြီး၊ ဒုတိယကမ္ဘာစစ်ပြီးနောက်ပိုင်း အမေရိကန်နှင့် မဟာမိတ်နိုင်ငံများ ကြီးစိုးထားသော ကမ္ဘာ့အင်အားချိန်ခွင်လျှာ သိသိသာသာ လှုပ်ခတ်လာခြင်းကို တပါတည်း တွေ့မြင်လာရသည်။ ဟော်မုဇ်ရေလက်ကြားအရေးအခင်းက မြို့ပြနိုင်ငံငယ် တစ်ခုဖြစ်သော စင်ကာပူနိုင်ငံ၏ အချုပ်အခြာအာဏာနှင့် ခွဲခြားမရသော မလက္ကာရေလက်ကြား၏ မဟာဗျူဟာမြောက် ပထဝီနိုင်ငံရေးနှင့် စီးပွားရေးကို တိုက်ရိုက်လှုပ်ခတ်ခဲ့သည်။ စင်ကာပူအစိုးရသည် နိုင်ငံ၏အချုပ်အခြာ အာဏာကို ကာကွယ်ရန်၊ စစ်ရေးအင်အားထက် နိုင်ငံတကာဥပဒေများကို ခံတပ်သဖွယ် တိကျပြတ်သားစွာ ရပ်တည်ပြသလျက် ရှိသည်။ 

ထိုအချက်က မြန်မာ့ပြဿနာဖြေရှင်းရာတွင် ကျွဲကူးရေပါ သက်ရောက်မှုများ ရှိနေပြီး၊ စင်ကာပူနိုင်ငံ၏ တူညီ ဆန္ဒ ၅ ရပ်နှင့် ပတ်သက်သည့် အခိုင်အမာရပ်တည်ထားသည့် သဘောထားကို တွေ့မြင်ရသည်။ မေလအတွင်း ကျင်းပခဲ့သော (၄၈) ကြိမ်မြောက် အာဆီယံထိပ်သီးအစည်းအဝေးအတွင်း မြန်မာ့အရေးကို အာဆီယံခေါင်းဆောင်များ ဆုံးဖြတ်ထားသည့် တူညီဆန္ဒ ၅ ရပ် အတိုင်း စင်ကာပူနိုင်ငံက တိတိကျကျ ရပ်တည်ခဲ့မှုကို တွေ့မြင်ရသည်။ 

စင်ကာပူနိုင်ငံ၏ ရပ်တည်ချက်က အာဆီယံအဖွဲ့ကြီးကို စည်းမျဉ်းအခြေပြု (rule- based) အဖွဲ့အစည်းအဖြစ် ကြိုးပမ်းမြှင့်တင်နေပြီး၊ အတိတ်ကာလက အကျိုးစီးပွားအခြေပြု (interest- based) အာဆီယံမှ ခွဲထွက်လာပြီ ဖြစ်ကြောင်း အာဆီယံနှင့် အဓိကဆက်ဆံနေရသော ကမ္ဘာ့အင်အားကြီးနိုင်ငံများသို့ သတင်းစကားပေးနေခြင်းဟု နားလည်နိုင်ပါသည်။ ထို့ကြောင့် စင်ကာပူသည် ကမ္ဘာ့အရေးအရာများတွင် စံနှုန်းတစ်မျိုး၊ မြန်မာ့အရေးတွင် စံနှုန်းတစ်မျိုး၊ စံနှုန်းအမျိုးမျိုးကျင့်သုံးမှု မဖြစ်စေရန် ကြိုးပမ်းလျက်ရှိကြောင်း တွေ့မြင်ရသည်။ 

သို့သော် အာဆီယံအဖွဲ့ဝင်နိုင်ငံများထဲ အကျိုးစီးပွားအခြေခံသော အတိတ်အစဉ်အလာဟောင်းကို ဆုပ်ကိုင် ထားချင်သော နိုင်ငံများရှိနေပြီး၊ ထိုအချက်ကို အကြောင်းပြချက်အမျိုးမျိုးဖြင့် မင်းအောင်လှိုင်ကို ဖိတ်ခေါ်ခဲ့ သည့် အာဆီယံ တစ်နိုင်ငံချင်း၏ အကြောင်းပြချက်များက သိသာထင်ရှားပါသည်။ မင်းအောင်လှိုင်ကို   နောက်ဆုံး ဖိတ်ခေါ်ခဲ့သည့် မလေးရှားဝန်ကြီးချုပ် အန်ဝါအီဘရာဟင်၏ ရိုဟင်ဂျာအရေး အကြောင်းပြချက်မှာ ဝေဖန်ပြစ်တင်ခံရမှု အများဆုံးဖြစ်ခဲ့သည်။

နိုင်ငံတကာရာဇဝတ်ခုံရုံး (ICC) တွင် လူသားမျိုးနွယ်အပေါ် ရာဇဝတ်မှုများ ကျူးလွန်မှုဖြင့် ဖမ်းဝရမ်း ထုတ်ပေးရန် တောင်းဆိုခံထားရသူ မင်းအောင်လှိုင်နှင့် ပုံမှန်ဆက်ဆံရေးပြန်လည်ထူထောင်ခြင်းက အာဆီယံနည်းလမ်း (ASEAN Way) ကို စမ်းသပ်လိုက်ခြင်းဖြစ်ပြီး အာဆီယံသည် “လူ့အခွင့်အရေးနှင့် အာဆီယံပဋိညာဉ်စာတမ်းကို သစ္စာဖောက်မှုအဖြစ်” ပြင်းပြင်းထန်ထန် ဝေဖန်ခံနေရသည်။ 

မြန်မာစစ်တပ်၏ ရက်စက်မှုများကို အာဆီယံဒေသတွင်း သိကြစေရန် အစဉ်တစိုက် လှုံ့ဆော်လျက်ရှိသော ဘန်ကောက်အခြေစိုက် Southeast Asia Junction ကို တည်ထောင်သူနှင့် ဒါရိုက်တာ Rosalia Sciortino က အင်ဒိုနီးရှားနိုင်ငံ၏ အထင်ကရ The Jakarta Post သတင်းစာကြီးမှတဆင့်  ဝေဖန်လိုက်ခြင်း ဖြစ်သည်။ 

ဝန်ကြီးချုပ် အန်ဝါအီဘရာဟင်က မင်းအောင်လှိုင်နှင့် ပူးပေါင်းပြီး ရိုဟင်ဂျာလူမျိုးများအပါအဝင် မြန်မာနိုင်ငံသား ၅,၀၀၀ ခန့်ကို မလေးရှားနိုင်ငံမှ အတင်းအကျပ် ပြန်ပို့မည့်အစီအစဉ်၏ ပထမအသုတ် ဖြစ်သော လူဦးရေ ၁,၅၀၀ ခန့်ကို ပြန်ပို့ခဲ့သောနေ့တွင် ရခိုင်ပြည်နယ် ကျောက်တော်မြို့၏ ဈေးတန်းတစ်ခုကို ရက်ရက်စက်စက် ဗုံးကြဲချခဲ့သဖြင့် အရပ်သားပြည်သူ ၅၀ ခန့် သေဆုံးခဲ့သည့် ဖြစ်ရပ်နှင့်ပတ်သက်၍ ဆောင်းပါးရှင်က ထောက်ပြခဲ့ပြီး၊ အာဆီယံနည်းလမ်း၏ ဟာလာဟင်းလင်း အလယ်ဗဟိုချက် (Hollow Core) သို့မဟုတ် အနှစ်သာရမဲ့သော ခေါင်းဆောင်မှုအဖြစ် ဝေဖန်ထားသည်။ ထို့ကြောင့် မြန်မာ့ပြဿနာ ဖြေရှင်းရာတွင် အာဆီယံဗဟိုပြုမှု ကျဆုံးခန်းသို့ ရောက်လာပြီလားဟု မေးခွန်းထုတ်ရပေလိမ့်မည်။